Email   Print

Share

David Wilkinson

James Lovelock over bioloog David Wilkinson

Wanneer begon de mens het milieu te veranderen? Dat is een lastige vraag, want hoe verder je in de tijd teruggaat, hoe onbetrouwbaarder de gegevens zijn. Maar David Wilkinson, lector milieuwetenschappen aan de John Moores University in Liverpool, is ervan overtuigd dat veranderingen door de mens teweeg worden gebracht sinds de mens vuur kan maken. Uit archeologische gegevens blijkt dat het gebruik van vuur samenvalt met de eerste door mensen veroorzaakte regionale gevolgen voor het milieu: hoe meer vuur er werd gestookt, hoe meer bossen in grasland veranderden.

Dit soort kwesties zijn niet alleen theoretisch van belang. Wilkinson haalt de milieuwetenschappen juist weg uit de academische omgeving en past ze toe op fundamentele vragen over de wisselwerking tussen biologie, geologie en klimatologie – met alle gevolgen van dien. ‘Vroeger werd in de biologie gekeken naar het leven van organismen tegen de achtergrond van scheikunde, gesteenten en atmosfeer’, vertelt Wilkinson. ‘Daar is niks mis mee wanneer het over de korte termijn gaat. Maar wanneer het over de lange duur gaat, kun je niet om de grotere processen heen. De verbanden worden steeds belangrijker. Water, klimaat, atmosfeer en scheikunde worden sterk door het leven beïnvloed.’

Neem het regenwoud van het Amazonegebied. Je kunt een paar hectare regenwoud bestuderen en het klimaat als een soort decor voor de biodiversiteit beschouwen, als een onderdeel van de achtergrond in plaats van het toneel waar de handeling zich afspeelt. ‘Maar’ zegt Wilkinson, ‘als je wat afstand neemt en het totale beeld over een langere periode bekijkt, zie je een cruciale wisselwerking tussen biologie en klimaat.’ Als je in een regenwoud ruimte schept door te kappen, legt hij uit, kan het zich herstellen. Maar als je te veel bomen weghaalt, zal het regenwoud niet meer terugkeren, omdat de hoeveelheid verdampt water verandert wanneer er geen vegetatie meer is, en dat heeft weer gevolgen voor de hoeveelheid regenval. Als je te veel bomen kapt, wordt een gebied dat ooit een tropische streek was veel droger. ‘Het Amazonegebied staat niet los van het klimaat’, legt Wilkinson uit. Hij meent dat die vormen van wederzijdse beïnvloeding van belang zijn, omdat het proces van milieuveranderingen dat we met de uitvinding van het vuur in gang hebben gezet, ongekende proporties heeft aangenomen.

Ieder organisme onttrekt grondstoffen aan zijn omgeving en geeft er afvalstoffen voor terug. Dat is normaal. Maar het verschil is volgens Wilkinson dat dit nu op zeer grote schaal en in een hoog tempo gebeurt. De immense verandering na de uitvinding van het vuur was, aldus Wilkinson, ‘dat we dingen gingen doodmaken’.

Het eerste grote uitsterven sinds het bestaan van de mens vond dertienduizend jaar geleden plaats in Noord-Amerika. De oorzaak? Mensen met doeltreffende technologie uit de Steentijd, zoals speren en andere wapens. ‘In Afrika of Eurazië komt uitsterven op grote schaal niet voor,’ merkt Wilkinson op, ‘waarschijnlijk omdat we daar zijn geë volueerd. Maar als je in één klap van geen mensen naar mensen met behoorlijke hulpmiddelen overstapt, dat is andere koek.’

Inmiddels begrijpen we goed genoeg hoe dit soort veranderingen werken om te weten wat we fout doen, en we hebben de technologie om er iets aan te doen. Het lastige is om de politiek zover te krijgen. Politiek betekent volgens Wilkinson kortetermijndenken.

‘Aan de tijdschaal van de politiek heb je niets voor klimaatoplossingen. We moeten in de tijdschaal van de aarde denken.’ Daarom beveelt hij iedere wereldverbeteraar aan om sociale wetenschappen te studeren of in de politiek te gaan. Het electoraat warm maken om op langere termijn te gaan denken, dat is de verandering die dringend noodzakelijk is.

‘David Wilkinson is een van de zeer weinige biologen die zich ervan bewust is hoezeer zijn eigen discipline naar binnen is gekeerd. Hij heeft de bredere visie die dringend nodig is als we de aarde willen begrijpen en willen weten hoe we erop moeten leven.’

— James Locelock, wetenschapper,milieuactivist en bedenker van de Gaia-theorie