Is er een muzikant in de zaal?

Artsen herontdekken de helende werking van muziek

Ursula Sautter | 122 december 2009 issue

Muziek is altijd onmisbaar geweest in het leven van Erich Paul Richter, zowel voor als na die nacht in 2007 toen hij een beroerte kreeg, waardoor hij de controle over de linkerhelft van zijn lichaam verloor. Als organist en klavecinist van de Messias-Kirche in Hannover speelde hij vaak technisch ingewikkelde klassieke werken. De deuntjes die hij tegenwoordig als man van vijftig speelt op zijn keyboard zijn eenvoudig, en eerlijk gezegd liggen ze niet bepaald aangenaam in het gehoor. Toch zijn deze monotone notenreeksen, waarop Richter vlak nadat hij uit de revalidatie kwam al is gaan oefenen, voor hem van het grootste belang. Want dankzij deze tonen krijgt hij langzaam maar zeker weer het vermogen terug om zijn linkerhand te gebruiken, waarmee hij niets meer kon. ‘Dit is een prachtig resultaat’, zegt hijzelf. ‘Zo kan ik toch weer een melodie -produceren.’

Zo’n programma van door muziek ondersteunde oefeningen, dat werd opgezet door Eckhart Altenmüller en zijn team aan het Institut für Musikphysiologie und Musikermedizin in Hannover, blijkt in combinatie met traditionele behandelmethoden als fysiotherapie heel goede resultaten te geven. Volgens een rapport in het Journal of Neurology blijkt dat de bundeling van auditieve en sensomotorische stimulatie tijdens zulke muzikale oefeningen – vergeleken met gewone therapieën – leidt tot onmiskenbare verbeteringen ‘wat betreft de snelheid, precisie en beheersing’ van de vingerbewegingen. Daarbij kwam ook verbetering in de fijnmotorische vaardigheid bij handelingen in het dagelijks leven, zoals het oppakken van een voorwerp of het optrekken van een ritssluiting.

Al tientallen jaren zetten psychotherapeuten muziek in bij de behandeling van mensen met psychologische en gedragsmatige problemen. Maar de laatste jaren is op muziek gebaseerde therapie, zoals Richter die heeft gevolgd, ook een populaire aanvulling geworden op chirurgische ingrepen en medicatie. In de Verenigde Staten gebruiken doktoren muziek om slachtoffers van een herseninfarct weer te leren praten. In Canada wordt muziek toegepast om chirurgische ingrepen waarbij een ruggenmergprik nodig is, iets draaglijker te maken. Medici in Duitsland maken gebruik van muziek om de gevolgen van migraine te verlichten. In Israël is gebleken dat de cognitieve functies bij schizofrene patiënten door muziek kunnen verbeteren. En in Zwitserland wordt muziek als behandelwijze ingezet bij hoogbejaarde patiënten met cognitieve stoornissen.

Muziek kan worden gebruikt in de operatiekamer, in een complex voor begeleid wonen of in een therapeutische kliniek, maar heeft in alle gevallen ‘het enorme voordeel dat er geen bijverschijnselen optreden’, aldus Stefan Koelsch, neurowetenschapper aan de universiteit van Sussex, in Brighton. En ‘anders dan een geneesmiddel blijft muziek doorwerken, lang nadat het directe effect is weggeëbd’.

Muziek en geneeskunde delen een eeuwenoude geschiedenis. De oudste tekenen van muziektherapie gaan terug tot drieduizend jaar voor Christus, toen de Soemeriërs tempelhymnen componeerden om zieken mee te genezen. Ook in het oude China en Egypte werden geneeskrachtige gezangen en muziekinstrumenten voorgeschreven. In de Odyssee beschrijft Homerus dat een wond ophoudt met bloeden dankzij de ritmische zang van een genezer. Tot aan de zeventiende eeuw maakte muziek vast deel uit van de leerstof voor aankomende artsen en werd muziek toegepast om kwalen te bestrijden. Pas in de negentiende eeuw is de band tussen muziek en geneeskunde verbroken.

Maar de fysiologische uitwerking van muziek is net zo opvallend als het psychologische effect ervan. Al ruim twintig jaar gebruikt Ralph Spintge, anesthesist aan het Sportkrankenhaus in Lüdenscheid en voorzitter van de internationale vereniging voor muziek in de geneeskunde, muziek als pijnstiller en kalmeringsmiddel tijdens operaties en onderzoeken. Daarom hebben zijn patiënten ‘minder verdoving en middelen tegen de stress’ nodig, zegt hij. Los van het feit dat muziek de aandacht van de patiënt afleidt van andere zaken die de zintuigen prikkelen (zoals bijvoorbeeld het zoemen van een botzaag bij het plaatsen van een vervangende heup), kan muziek de gebieden in de hersenen die verantwoordelijk zijn voor de gewaarwording van pijn ‘doelgericht afzwakken’, zo stelt hij.

Ook de experts denken inmiddels dat muziek de activiteit van pijnblokkerende zenuwbanen stimuleert. ‘Fysiologisch gezien kan muziek de hartslag, de bloeddruk en de ademhaling normaliseren en de niveaus van stresshormonen, pijnhormonen en spierspanning omlaag brengen’, voegt Spintge hieraan toe. Metingen met een EEG hebben laten zien dat muziek een toestand van halfslaap kan opwekken, die nuttig kan zijn in het stadium vlak voor een operatie. Sommige van deze effecten blijven soms wel een uur aanwezig nadat de muziek is uitgeschakeld.

1 2 NEXT >>
view as a single page