Email   Print

Share

Vrede is winstgevend

Conflictpreventie centraal op nieuwe Haagse vredesconferentie.

Honderd jaar na de eerste Haagse vredesconferentie, strijken half mei duizenden politici, activisten en geïnteresseerden neer rond het Vredespaleis voor het Hague Appeal for Peace 1999. Op zoek naar nieuwe strategieën, initiatieven en inzichten zullen zij vijf dagen lang debatteren over zaken als ontwapening, het beëindigen van de nucleaire wapenwedloop en het vreedzaam beslechten van geschillen. De crisis in Kosovo staat ongetwijfeld centraal in Den Haag. Net als de onvermijdelijke vraag die opduikt na het uitbreken van grote conflicten: 'Wat kunnen we hiervan leren?' Voorlopig vrij weinig lijkt het, want als de situatie in Kosovo één ding duidelijk heeft gemaakt, is het dat het vroegtijdig signaleren van op handen zijnde conflicten niets oplevert. Al jaren werd onderkend dat Kosovo een potentiële brandhaard was en - ondanks allerlei waarschuwingen - is bij het sluiten van de Dayton-akkoorden in 1995 geen rekening gehouden met de explosieve situatie. Etnische Albanezen, hulporganisaties, waarnemers en journalisten waarschuwden voor het uitbreken van oorlog als niet snel iets aan de positie van de Albanese meerderheid zou veranderen. De internationale gemeenschap toonde echter geen interesse. Voorlopig ligt de focus nog steeds op het oplossen - in plaats van het voorkomen - van conflicten.

Toch lijkt conflictpreventie een belangrijk thema voor de 21ste eeuw te worden. Gezien de kosten van gewelddadige conflicten, wordt het ook steeds meer noodzakelijk. Zo heeft een rapport van de gezaghebbende Carnegie Commissie onlangs gewezen op de absolute noodzaak om veel meer in conflictpreventie te investeren. Zowel financieel als institutioneel. De Verenigde Naties en Europese Unie hebben speciale eenheden in het leven geroepen. En conflictpreventie vormt één van de vier hoofdthema's van de nieuwe Haagse vredesconferentie. De ervaring met de vele tientallen conflicten van de afgelopen jaren heeft genoeg expertise opgeleverd voor de ontwikkeling van nieuwe instrumenten. Zo zal het jonge Europese Centrum voor Conflictpreventie een voorname deelnemer zijn op de conferentie. Dit centrum functioneert als secretariaat van het Europese Platform voor Conflictpreventie en Transformatie, een netwerk van organisaties dat als voornaamste doel heeft om onderlinge samenwerking op het terrein van conflictpreventie te bevorderen. Na een conferentie over conflictpreventie in 1997, bleek een sterke wens bij de verschillende organisaties om te komen tot effectiever beleid ten aanzien van het voorkomen en beheersen van conflicten. De coördinatie van activiteiten moest belangrijker worden was dan onderlinge verschillen.

De voornaamste taken van het platform bestaan uit het uitwisselen van informatie en ervaringen. Hiertoe heeft het platform vorig jaar een uitgebreide gids uitgegeven met profielen van bijna vijfhonderd organisaties en instanties - variërend van vredesorganisaties tot speciale bemiddelingsinstituten - die op het terrein van conflictpreventie actief zijn. Conflictpreventie bestaat niet alleen uit preventieve diplomatie uit de koker van officiële bemiddelaars, maar vooral ook uit het initiëren van kleinschalige, lokale projecten die als doel hebben goodwill en vertrouwen tussen partijen te kweken. Een voorbeeld zijn de honderden Griekse en Turkse Cyprioten, die - mede door training en begeleiding van gespecialiseerde organisaties - hebben geleerd met elkaar in dialoog te gaan. De conflictenpreventiegids is bedoeld om de onderlinge samenwerking van de organisaties te versterken. 'Alleen door krachten te bundelen en netwerken op te zetten, kan meer invloed worden uitgeoefend op politici en beleidsmakers', stelt Paul van Tongeren, directeur en initiatiefnemer van het platform. Daarnaast is het, volgens Van Tongeren, van groot belang dat conflictpreventie bekend wordt bij het grote publiek. Enkele middelen die het platform hiervoor gebruikt, zijn de oprichting van een bijzondere leerstoel conflictstudies aan de Universiteit van Utrecht, het helpen ontwikkelen van onderwijsprogramma's voor het basisonderwijs en het opzetten van mediaprojecten.

Het thema 'conflictpreventie' is nog relatief nieuw op de vredesagenda. Er wordt dan ook druk geëxperimenteerd met projecten en instrumenten. Vooral bij het begeleiden en trainen van - lokale - gemeenschappen hoe deze op vreedzame manier kunnen samenleven en conflicten hanteren. Ondanks de groeiende aandacht voor het thema, beseft Van Tongeren dat het platform een lange adem moet hebben. 'Voordat conflictpreventie echt een rol van betekenis speelt, zijn wij waarschijnlijk één of twee generaties verder, maar de snelle ontwikkelingen die het platform doormaakt stemmen mij erg tevreden.' Het jongste initiatief van het platform is de - in mei te verschijnen - publicatie People Building Peace. In dit boek - dat wordt uitgegeven in het kader van de Haagse vredesconferentie en het naderende, door de Verenigde Naties uitgeroepen jaar voor de Culture of Peace - worden vijfendertig casestudies weergegeven van activiteiten en initiatieven van gemeenschappen die conflicten hebben helpen oplossen of voorkomen. 'Naast alle ellende die je hoort over de vele conflicten in de wereld, zijn er ook positieve berichten en ontwikkelingen, die de kranten vaak niet halen', zo onderstreept Van Tongeren het belang van positief nieuws over groepen die wél met elkaar kunnen samenleven. 'Het is zo stimulerend dat mensen een verschil kunnen maken. Veel van de initiatieven uit het boek zijn door één of een paar mensen gestart.'

Het boek - dat mede door Unesco wereldwijd zal worden verspreid - illustreert naast de verschillende vredesinitiatieven van lokale groepen, ook de rol van de internationale instanties, de kerk, media en het bedrijfsleven in het bevorderen van conflictpreventie. Het samenspel van de verschillende actoren in een conflict is van doorslaggevende betekenis voor succesvolle preventie. Als belangrijke voorbeelden noemt Van Tongeren Zuid-Afrika en Noord-Ierland waar het bedrijfsleven één van de drijvende krachten was achter het vredesproces. Toch schort het te vaak aan afstemming tussen de verschillende instrumenten en betrokken partijen in een conflict. Een institutionele structuur en praktische instrumenten voor conflictpreventie zijn nauwelijks ontwikkeld en de politieke wil ontbreekt om dreigende conflicten vroegtijdig in de kiem te smoren. Desondanks is Van Tongeren positief over de toekomst van conflictpreventie. 'Het stemt echt optimistisch, als je ziet hoeveel projecten inmiddels worden gestart en met welk gemak politieke instanties geld reserveren voor dit onderwerp. Ik ben al tevreden als we in de toekomst één conflict mee kunnen helpen voorkomen'.